Detaylı bilgi için +90 542 381 3868'i arayın.
Birleşik Arap Emirlikleri, uzun süredir beklenen bir adımı nihayet resmiyete kavuşturdu. Dubai Kimlik ve Yabancılar İşleri Genel Müdürlüğü (GDRFA Dubai), Temmuz 2026'da yaptığı açıklamayla 5 yıllık çok girişli turist vizesinin tüm uyruklara açık olduğunu ve başvuru şartlarının netleştiğini duyurdu. Bu vize türünün en dikkat çekici yanı, herhangi bir yerel sponsor, davet eden kişi veya kurum gerektirmemesi. Yani BAE'de akrabanız, işvereniniz ya da sizi davet eden bir otel rezervasyonu aracısı olmasa bile, tamamen kendi adınıza başvuru yapabiliyorsunuz. Çoğu kişi bu vizeyi "Dubai 5 yıllık turist vizesi" olarak arasa da, söz konusu belge tüm Birleşik Arap Emirlikleri genelinde geçerli olan çok girişli bir turist vizesidir; Dubai, bu vizeyle en çok tercih edilen giriş ve kalış noktası olduğu için halk arasında bu adla anılır.
Dubai'de on yılı aşkın süredir vize ve oturum süreçleriyle ilgilenen biri olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim: düzenleme, standart turist vizelerinin kısıtlarından bunalan sık seyahat edenler, aile ziyaretçileri, yatırım fırsatlarını yerinde değerlendirmek isteyen iş insanları ve uzaktan çalışan profesyoneller için oyunun kurallarını değiştiriyor. Aşağıda vizenin kapsamı, GDRFA'nın resmî ücret kalem kırılımı, işlem süresi, adım adım başvuru akışı, 180 gün hesabının nasıl yapıldığı ve sahada en sık karşılaşılan ret gerekçeleri tek tek ele alınıyor.
İçindekiler
5 Yıllık Çok Girişli Turist Vizesi Nedir?
Dubai 5 Yıllık Turist Vizesi mi, BAE Vizesi mi?
Bu Vize Kimler İçin Uygun?
Başvuru Şartları: Kimler Başvurabilir?
Gerekli Belgeler Listesi
Dubai 5 Yıllık Turist Vizesi Ücreti: Resmî Kalem Kırılımı
Vize Kaç Günde Çıkar? İşlem Süresi
Adım Adım Başvuru Süreci
Kalış Süresi Kuralları: 90+90 ve 180 Gün Dengesi
Başvurular Neden Reddediliyor? En Sık Ret Gerekçeleri
5 Yıllık Vize mi, Oturum İzni mi?
5 Yıllık Turist Vizesi ile Golden Visa Arasındaki Fark
Standart Turist Vizeleriyle Karşılaştırma
Sık Yapılan Hatalar ve Uzman Tavsiyeleri
Kimler İçin Mantıklı? Karar Özeti
Kaynakça
Bu vize, adından da anlaşılacağı üzere, düzenlendiği tarihten itibaren 5 yıl boyunca geçerli olan ve bu süre içinde BAE'ye sınırsız sayıda giriş-çıkış hakkı tanıyan bir turist vizesidir. Resmî terminolojide "self-sponsored" yani kendi kendine sponsorlu vize olarak geçer. Bunun pratikteki anlamı şudur: başvurunuzu değerlendiren makam, sizin BAE'deki bir bağlantınıza değil, doğrudan finansal yeterliliğinize ve seyahat geçmişinize bakar.
| BİR BAKIŞTA · BAE 5 Yıllık Çok Girişli Turist Vizesi | |
| Geçerlilik süresi | Düzenlenme tarihinden itibaren 5 yıl |
| Giriş hakkı | Sınırsız sayıda giriş ve çıkış |
| Ziyaret başına kalış | Tek seferde en fazla 90 gün kesintisiz |
| Uzatma imkânı | Ülkeden çıkmadan bir defaya mahsus +90 gün |
| Yıllık tavan | Yıl içinde toplam 180 gün |
| Sponsor / davet | Gerekmez (self-sponsored) |
| Çalışma hakkı | Yok |
| Toplam maliyet | 3.713,50 AED (3.000 AED'i iade edilebilir teminat) |
| İşlem süresi | Yaklaşık 48 saat |
Buradaki en önemli nüans, 180 günlük yıllık tavandır. Vize size esneklik tanır ama sınırsız ikamet hakkı vermez. Giriş-çıkış tarihlerinizi düzenli takip etmeniz gerekir; bunun için GDRFA'nın sunduğu seyahat hareket raporu (travel movement report) hizmetinden yararlanabilirsiniz. Vizenin nereye oturduğunu görmek isterseniz, BAE ve Dubai vize türleri ile gereklilikleri karşılaştırmamız bütün seçenekleri tek tabloda topluyor.
İnternette en çok yapılan aramalardan biri "Dubai 5 yıllık turist vizesi" olsa da, teknik olarak şehir bazlı ayrı bir vize bulunmaz. Dubai, Birleşik Arap Emirlikleri'ni oluşturan yedi emirlikten biridir ve bu 5 yıllık çok girişli turist vizesi ülke genelinde — Dubai, Abu Dabi, Şarika ve diğer tüm emirliklerde — geçerlidir. Başvurunuzu ister GDRFA Dubai üzerinden ister federal ICP platformu üzerinden yapın, elde ettiğiniz vize tek ve aynı BAE turist vizesidir.
Kısacası Dubai 5 yıllık turist vizesi arayanların ihtiyaç duyduğu belge, burada anlatılan 5 yıllık çok girişli BAE turist vizesidir. Dubai'yi ana üssünüz yapmayı planlıyorsanız da, ülkedeki diğer emirlikleri serbestçe ziyaret etmek isteseniz de aynı vize sizi kapsar; yılda toplam 180 güne kadar sponsorsuz kalış hakkı Dubai dahil tüm BAE için geçerlidir. Kısa süreli seyahatler için Dubai turist vizesi seçeneklerini de değerlendirebilirsiniz.
Sahada en sık karşılaştığımız profilleri düşündüğümde, vizenin özellikle şu gruplara hitap ettiğini görüyorum:
Dubai ve Abu Dabi, artık sadece bölgesel değil küresel ticaretin de kavşak noktası. Yılda dört-beş kez BAE'ye gelen, her seferinde yeni vize başvurusuyla uğraşan bir iş insanı için 5 yıllık tek başvuru ciddi bir zaman ve maliyet tasarrufu anlamına geliyor. Üstelik toplantı takvimlerinizi vize onay sürelerine göre planlama derdinden kurtuluyorsunuz. Fuar takvimi yoğun sektörlerde — mücevher, gıda, lojistik, inşaat malzemeleri — bu esneklik doğrudan ciroya yansıyor.
Çocuğu Dubai'de çalışan, torunlarını görmek için yılda birkaç kez gidip gelen ebeveynler bu vizenin belki de en büyük kazananları. Daha önce her ziyaret için ayrı vize alan ya da aile üyesinin sponsorluğuna bağımlı kalan bu kesim, artık tamamen bağımsız hareket edebiliyor. Sponsorluk bağının kopması, ailedeki iş değişikliklerinden ziyaret planlarının etkilenmemesi anlamına da geliyor.
BAE'de gayrimenkul, şirket kuruluşu veya iş ortaklığı fırsatlarını değerlendirmek isteyen ama henüz oturum iznine geçmeye hazır olmayanlar için bu vize ideal bir ara aşama. Piyasayı yerinde tanıma, ofis gezme, serbest bölge yetkilileriyle görüşme, ortaklarla yüz yüze tanışma gibi süreçleri aceleye getirmeden yürütebilirsiniz. Kalıcı bir yapıya geçmek isterseniz, Dubai'de şirket kuruluşu süreçleri hakkındaki detaylı içeriğimize göz atmanızı öneririz; şirket sahipliği üzerinden oturum iznine giden yol, turist vizesinden çok daha kalıcı haklar sunar.
Vize çalışma hakkı vermez; bu net. Ancak yurt dışındaki işvereni için uzaktan çalışan ve yılın bir bölümünü Dubai'nin altyapısından yararlanarak geçirmek isteyenler için 180 günlük yıllık kalış hakkı oldukça cazip bir pencere açıyor. Vergi ikametgâhı açısından ise dikkat gerekir: 180 günün altında kalmak, BAE'de vergi mukimi sayılmanız için tek başına yeterli değildir.
GDRFA Dubai'nin yayımladığı resmî kriterlere göre başvuru sahiplerinin karşılaması gereken şartlar şunlardır:
Başvurunun en kritik ayağı budur. Başvuru tarihinden önceki son 6 ay boyunca banka hesabınızda en az 4.000 ABD Doları (veya başka para biriminde eşdeğeri) bakiye bulundurduğunuzu belgelemeniz gerekir. Buradaki incelik, tutarın başvuru anında hesapta olması değil, altı aylık dönem boyunca istikrarlı biçimde korunmuş olmasıdır. Son hafta hesaba yatırılan toplu bir para, banka dökümünde hemen fark edilir ve başvurunun reddine yol açabilir.
Pasaportunuzun veya seyahat belgenizin en az 6 ay geçerliliği olmalıdır. Ayrıca belgenin BAE'ye giriş ve ikamet ettiğiniz ülkeye dönüş hakkı tanıması gerekir. Geçerlilik süresi sınıra yakın pasaportlarda, uçuş öncesi havayolu tarafından yolcunun uçağa alınmaması sık görülen bir sorundur.
BAE sınırları içinde geçerli bir sağlık sigortası poliçesi zorunludur. Poliçenin kalış sürenizi kapsaması beklenir; yıllık uluslararası seyahat sağlık sigortaları genellikle bu şartı karşılar.
Onaylanmış bir gidiş-dönüş veya devam (onward) uçuş bileti sunmanız istenir. Bu, ülkeyi süresi içinde terk edeceğinizin bir göstergesi olarak değerlendirilir.
Başvuru dosyanızda bulunması gereken evraklar şu şekilde özetlenebilir:
Belgelerin İngilizce veya Arapça olması işleri hızlandırır. Türkçe banka dökümleri için yeminli tercüme talep edilebildiğini sahada sık gözlemliyoruz; başvuru öncesinde bankanızdan İngilizce döküm talep etmek en pratik çözümdür. Dökümün banka kaşesi ve ıslak/elektronik imza taşıması da ayrıca kontrol edilen bir ayrıntıdır.
Toplam başvuru maliyeti GDRFA tarafından 3.713,50 AED olarak açıklanmıştır. Bu tutarın büyük kısmı, vize süresi dolduğunda veya vize iptal edildiğinde iade edilen finansal teminattan oluşur. Aşağıdaki tablo, resmî hizmet sayfasındaki kalem kırılımını birebir yansıtır:
| Ücret Kalemi | Tutar (AED) | Niteliği |
|---|---|---|
| Başvuru ücreti | 100,00 | İade edilmez |
| Vize düzenleme (issuance) ücreti | 500,00 | İade edilmez |
| Finansal teminat (guarantee) | 3.000,00 | İade edilir |
| Teminat hizmet bedeli | 21,00 | İade edilmez |
| Teminat tahsil/iade işlem bedeli | 20,00 | İade edilmez |
| Bilgi dirhemi (Knowledge Dirham) | 10,00 | İade edilmez |
| İnovasyon dirhemi (Innovation Dirham) | 10,00 | İade edilmez |
| Hizmet bedeli | 52,50 | İade edilmez |
| TOPLAM | 3.713,50 | Yaklaşık 1.011 USD |
Kalemleri ayırdığınızda tablo netleşir: gerçek, geri gelmeyen maliyet 713,50 AED (yaklaşık 194 USD) düzeyindedir. Kalan 3.000 AED, kurallara uyduğunuz sürece cebinize geri dönen bir depozitodur. Türk Lirası karşılığını hesaplarken güncel Merkez Bankası döviz kurunu kullanın; AED/TL paritesi oynak olduğu için sabit bir TL tutarı vermek yanıltıcı olur.
Bunlara ek olarak bütçelemeniz gereken iki kalem daha var: 90 günlük kalış uzatması başvuru anında ayrıca ücretlendirilir ve tutarı başvuru kanalına göre değişir; BAE'de geçerli yıllık sağlık sigortası poliçeleri ise kapsamına göre kabaca 150–800 AED (40–220 USD) bandında seyreder.
Önemli not: Nihai maliyet, başvuru sahibinin durumuna ve ek gereksinimlere göre değişiklik gösterebilir. Teminatın iadesi, vize kurallarına uyum şartına bağlıdır; kalış süresinin aşılması (overstay) durumunda teminat, BAE göç mevzuatı uyarınca irat kaydedilir ve ayrıca çıkışta gecikme cezası tahsil edilir.
GDRFA'nın resmî hizmet kartında 5 yıllık çok girişli turist vizesi için ilan edilen işlem süresi yaklaşık 48 saattir. Yani belgeleriniz eksiksizse ve ödeme onaylanmışsa, iki iş günü içinde e-vizenizin elinize geçmesi beklenir. Uygulamada bu sürenin uzadığı üç tipik durum vardır: banka dökümünün okunaksız veya İngilizce olmaması, sigorta poliçesinde BAE kapsamının açıkça görünmemesi ve pasaport tarama kalitesinin düşük olması. Bu üç dosyayı baştan doğru hazırlamak, başvurunun 48 saatlik bantta kalmasını sağlayan en pratik yöntemdir.
Seyahat tarihinize çok yakın başvuru yapmayı önermiyoruz. Ek belge talebi gelmesi ihtimaline karşı uçuştan en az 7–10 gün önce başvurmak, hem uzatma hem de itiraz için manevra alanı bırakır.
Başvurular 7/24 hizmet veren resmî dijital platformlar üzerinden veya yüz yüze kanallardan yapılabilir. Süreç şu şekilde ilerler:
İlgili platformda hesap açtıktan sonra "5 yıllık çok girişli turist vizesi" hizmetini seçin. Başvuru sırasında ziyaret başına 30, 60 veya 90 günlük kalış süresi tercihinizi belirtmeniz istenir.
Kişisel bilgilerinizi eksiksiz girin; pasaport, fotoğraf, banka dökümü, sigorta ve bilet belgelerinizi sisteme yükleyin. Belge kalitesi (okunabilirlik, tarama çözünürlüğü) ret gerekçeleri arasında küçümsenmeyecek bir paya sahiptir. İsim yazımının pasaportla birebir aynı olmasına dikkat edin; Türkçe karakter farklılıkları sistemde eşleşme hatası üretebilir.
3.713,50 AED tutarındaki toplam ücreti (teminat dahil) online olarak ödeyin. Ödeme onayıyla birlikte başvurunuz değerlendirmeye alınır. Ödeme dekontunu saklamanız, teminat iadesi aşamasında işinizi kolaylaştırır.
Onaylanan vize elektronik olarak düzenlenir. E-vize çıktısıyla BAE'nin herhangi bir hava, kara veya deniz sınır kapısından giriş yapabilirsiniz. Konaklama konusunda serbestsiniz: otel, kiralık daire veya akraba yanı fark etmez.
Bu vizeyle ilgili en çok karıştırılan konu, kalış sürelerinin nasıl hesaplandığıdır. Kuralı netleştirelim:
| ÖRNEK SENARYO · 180 GÜNLÜK YILLIK HAK NASIL TÜKENİR? | |||
|---|---|---|---|
| Giriş | Kalış | Kullanılan toplam | Kalan hak |
| 1. giriş — Ocak | 90 gün | 90 gün | 90 gün |
| 2. giriş — Temmuz | 60 gün | 150 gün | 30 gün |
| 3. giriş — Ekim | 30 gün | 180 gün | 0 gün |
| Sonrasında yıllık hak yenilenene kadar yeni giriş yapılamaz. | |||
Süre aşımının bedeli ağırdır: çıkışta gün başına ceza tahsil edilir, 3.000 AED'lik teminatınız irat kaydedilir ve gelecekteki vize başvurularınızda olumsuz kayıt oluşur. GDRFA'nın seyahat hareket raporu hizmetiyle kullandığınız gün sayısını düzenli kontrol etmenizi özellikle tavsiye ederim. Oturum izni sahiplerinde ise farklı bir sayaç işler; ülke dışında altı aydan uzun kalanların dönüş izni (re-entry permit) alması gerekir.
"Dubai kimlere vize vermez?" sorusunun tek bir cevabı yok; ret kararları büyük ölçüde dosyanın iç tutarlılığına bakılarak veriliyor. Reddedilen dosyalarda en sık gördüğümüz gerekçeler şunlar:
Ret halinde harç ve hizmet bedelleri genellikle iade edilmez; bu nedenle dosyayı ilk seferde eksiksiz hazırlamak, ikinci başvurunun maliyetinden kaçınmanın tek yoludur.
Danışanlarımızın en sık sorduğu soru budur. Cevap, BAE ile kurmayı planladığınız ilişkinin derinliğine bağlıdır.
5 yıllık turist vizesi şu durumlarda yeterlidir:
Oturum izni (residence visa) şu durumlarda gereklidir:
Turist vizesi çalışma hakkı vermez; ancak ülke içindeyken statü değişikliği yaparak çalışma vizesine veya Golden Visa'ya geçiş yapmak mümkündür. Şirket kuruluşu yoluyla yatırımcı oturum izni almak, bu geçişin en yaygın ve en kontrollü yoludur. Bu konuda Dubai oturum izni ve yatırımcı vizesi seçenekleri sayfamızda güncel gereksinimleri ve maliyet karşılaştırmalarını bulabilirsiniz.
İki belge de "uzun süreli" başlığı altında anılsa da hukuki nitelikleri tamamen farklıdır. 5 yıllık çok girişli vize bir ziyaretçi belgesidir; Golden Visa ise 5 veya 10 yıllık bir oturum iznidir ve Emirates ID hakkı doğurur.
| Kriter | 5 Yıllık Çok Girişli Turist Vizesi | Golden Visa (5–10 yıl) |
|---|---|---|
| Hukuki statü | Ziyaretçi | Mukim (resident) |
| Yıllık kalış sınırı | 180 gün | Sınır yok |
| Emirates ID | Yok | Var |
| Çalışma / şirket yönetimi | Hayır | Evet |
| Aile sponsorluğu | Hayır | Evet |
| Giriş eşiği | 4.000 USD banka bakiyesi | Yatırım, yetenek veya gayrimenkul kriteri |
| Kime uygun? | Sık ziyaretçi | Kalıcı yerleşim planı olan |
Karar verirken pratik ölçüt şudur: yılda 180 günün altında kalacaksanız ve BAE'de gelir elde etmeyecekseniz turist vizesi yeterlidir. Aksi hâlde BAE Golden Visa başvuru koşulları üzerinden ilerlemek daha doğru olur.
| Özellik | Standart Turist Vizesi (30/60 gün) | 5 Yıllık Çok Girişli Vize |
|---|---|---|
| Geçerlilik | Tek seyahat | 5 yıl |
| Giriş sayısı | Genellikle tek giriş | Sınırsız |
| Sponsor gereksinimi | Çoğunlukla acente/otel/davet | Yok (self-sponsored) |
| Ziyaret başına kalış | 30–60 gün | 90 gün (+90 uzatma) |
| Yıllık toplam kalış | Vize başına sınırlı | 180 gün |
| Banka bakiyesi şartı | Genellikle yok | Min. 4.000 USD (6 ay) |
| Her seyahatte yeni başvuru | Evet | Hayır |
Tablo, sık seyahat edenler için hesabın neden 5 yıllık vize lehine döndüğünü açıkça gösteriyor. Yılda üç kez standart vize alan biri, hem toplamda benzer bir harcama yapıyor hem de her seferinde başvuru belirsizliğiyle yaşıyor.
Yıllar içinde reddedilen veya sorun yaşayan başvurularda tekrar eden kalıplar gördük. Bunlardan kaçınmanız için birkaç uyarı:
Banka dökümünde son dakika para hareketi: 4.000 USD şartını başvurudan bir hafta önce hesaba para yatırarak karşılamaya çalışmak, en yaygın ret sebebidir. Bakiye altı ay boyunca istikrarlı görünmelidir.
Sigorta poliçesinin BAE'yi kapsamaması: Bazı seyahat sigortaları Körfez ülkelerini kapsam dışı bırakır. Poliçenizde "United Arab Emirates" ibaresinin açıkça yer aldığından emin olun.
180 gün hesabını yanlış yapmak: Kendi giriş-çıkış kayıtlarınızı tutun ve resmî seyahat hareket raporuyla düzenli olarak karşılaştırın. Tahmine dayalı hesap, çıkışta ceza olarak geri döner.
Vizeyle çalışmaya kalkışmak: Bu vize kesinlikle çalışma hakkı vermez. BAE'de kayıt dışı çalışma tespit edilirse ağır para cezaları, sınır dışı ve giriş yasağı gündeme gelir. Çalışmayı planlıyorsanız doğru yol, şirket kuruluşu veya iş sözleşmesi üzerinden oturum iznidir.
BAE'nin 5 yıllık çok girişli turist vizesi, ülkenin turizm ve yatırım vizyonunun somut bir yansıması. Sponsor zorunluluğunun kaldırılması, başvuru sürecini bireyin kendi kontrolüne bırakıyor; 180 günlük yıllık kalış hakkı ise Dubai'yi yarı zamanlı bir yaşam üssü hâline getirmek isteyenlere gerçekçi bir çerçeve sunuyor.
Şartları karşılıyorsanız ve BAE'ye düzenli seyahat ediyorsanız, vize hem maliyet hem de esneklik açısından standart vizelerin önünde. Daha kalıcı bir varlık — şirket, yatırım, oturum — hedefliyorsanız, turist vizesini bir başlangıç noktası olarak kullanıp doğru zamanda statü değişikliğine gitmek en akılcı strateji olacaktır.
Ücret ve şart bilgileri Ağustos 2026 itibarıyla GDRFA Dubai resmî hizmet sayfasından doğrulanmıştır. Başvuru öncesinde resmî kaynakları kontrol ediniz.
Süreç, maliyet ve gerekli belgeler konusunda size özel bir ön değerlendirme almak için uzman ekibimizle iletişime geçin. Formu doldurun, 24 saat içinde dönüş yapalım.
Hayır. Vize tamamen kendi kendine sponsorludur; yerel bir garantör, işveren veya ev sahibi şartı yoktur.
Evet. Vize süresi dolduğunda veya vizeyi iptal ettirdiğinizde, kalış kurallarını ihlal etmediyseniz teminat iade edilir.
Evet. Vize istisnasız tüm uyruklara açıktır.
Evet, her birey (eş ve çocuklar dahil) kendi adına ayrı başvuru yapar ve şartları bireysel olarak karşılar.
Evet. Vize BAE genelinde geçerlidir; Abu Dabi, Şarja, Ras Al Khaimah dahil tüm emirliklerde serbestçe dolaşabilirsiniz.
Harç ve hizmet bedelleri genellikle iade edilmez; teminat kısmı tahsil edilmemişse yansıtılmaz. Bu nedenle belgelerinizi eksiksiz hazırlamak kritik önemdedir.
GDRFA Dubai'nin resmî hizmet kartında ilan edilen işlem süresi yaklaşık 48 saattir. Belgeler eksiksizse ve ödeme onaylandıysa e-vize iki iş günü içinde düzenlenir; eksik veya okunaksız belge süreyi uzatır.
Toplam başvuru maliyeti 3.713,50 AED'dir (yaklaşık 1.011 USD). Bunun 3.000 AED'i vize bitiminde veya iptalinde iade edilen teminattır; geri gelmeyen gerçek maliyet 713,50 AED (yaklaşık 194 USD) düzeyindedir. Türk Lirası karşılığı için güncel Merkez Bankası kurunu kullanın.
Hayır. Bu vize çalışma hakkı vermez. BAE'de kayıt dışı çalışma tespit edilirse para cezası, sınır dışı ve giriş yasağı uygulanır. Çalışmak için şirket kuruluşu veya iş sözleşmesi üzerinden oturum izni gerekir.
Ülkeden çıkmadan, bir defaya mahsus 90 gün daha uzatma başvurusu yapabilirsiniz. Uzatma harcı ayrıca ödenir. Uzatma yapsanız bile yıl içindeki toplam kalışınız 180 günü aşamaz.
En sık ret gerekçeleri: 4.000 USD bakiyenin altı ay boyunca istikrarlı görünmemesi, geçmiş süre aşımı veya ödenmemiş ceza kaydı, pasaport ile banka dökümü ya da bilet arasındaki isim tutarsızlığı, BAE'yi kapsamayan sağlık sigortası ve bölgesel giriş yasağı kayıtları.
5 yıllık vize bir ziyaretçi belgesidir: yılda en fazla 180 gün kalış hakkı verir, Emirates ID ve çalışma hakkı doğurmaz. Golden Visa ise 5 ila 10 yıllık bir oturum iznidir; yıllık kalış sınırı yoktur, Emirates ID, çalışma ve aile sponsorluğu haklarını kapsar.