Senegal'de Şirket Kurmak ve Ticaret Yapmak

Batı Afrika'da pazar arayan şirketler için Senegal, hem hukuki öngörülebilirliği hem de coğrafi konumu nedeniyle listelerin üst sıralarında yer alıyor. Ülke, 17 Afrika devletini aynı ticaret hukuku altında toplayan OHADA sistemine dâhil; şirket kuruluşu APIX'in tek pencere yapısı üzerinden yürütülüyor ve yabancı yatırımcı için sermaye engeli oldukça düşük. Aşağıda, SARL kuruluşundan vergi oranlarına, banka hesabı açılışından kuruluş sonrası yükümlülüklere kadar Senegal'de şirket kurma sürecinin tamamı ele alınıyor.

Senegal'de Neden Şirket Kurulur?

Senegal, bağımsızlığından bu yana askerî darbe yaşamamış birkaç Afrika ülkesinden biri ve seçimle gerçekleşen iktidar değişimleri yatırımcı açısından öngörülebilir bir zemin oluşturuyor. Hukuk düzeni Fransız medeni hukuku geleneğine dayanıyor; ticaret hukuku ise OHADA (Afrika'da İş Hukukunun Uyumlaştırılması Örgütü) Tekdüzen Kanunları ile belirleniyor. Bu, Dakar'da kurduğunuz bir SARL'ın Fildişi Sahili'nden Kamerun'a kadar 16 başka ülkede aynı hukuki mantıkla tanınması anlamına geliyor.

Ekonomik tarafta üç unsur öne çıkıyor. Birincisi pazar erişimi: Senegal hem ECOWAS (CEDEAO) hem de Batı Afrika Ekonomik ve Parasal Birliği (UEMOA) üyesi. Bu iki blok, yaklaşık 130 milyon kişilik ortak bir pazar ve tek para birimi anlamına geliyor. İkincisi para birimi istikrarı: CFA Frangı (XOF) Euro'ya sabit kurla bağlı ve bu kur 1 EUR = 655,957 XOF seviyesinde yıllardır değişmiyor. Bu, Türkiye veya Avrupa merkezli bir grup için kur riskini büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Üçüncüsü lojistik: Dakar Limanı, denize kıyısı olmayan Mali ve Burkina Faso için transit kapı işlevi görüyor ve Senegal'i Frankofon Afrika'ya açılan doğal bir üs hâline getiriyor.

Buna 2020'lerin sonunda devreye giren Sangomar petrol sahası ve Grand Tortue Ahmeyim doğalgaz projesinin yarattığı tedarik zinciri talebi ekleniyor. Enerji, lojistik ve mühendislik hizmetlerinde yerel bir tüzel kişilik, ihaleye girebilmenin ön şartı hâline gelmiş durumda.

Senegal'de Şirket Türleri: SARL, SUARL, SA ve Şube

Şirket yapıları OHADA Ticaret Şirketleri ve Ekonomik Çıkar Grupları Tekdüzen Kanunu (AUSCGIE) ile düzenleniyor. Yabancı yatırımcıların karşılaştığı seçenekler şunlar:

SARL ve SUARL: Yabancı yatırımcının varsayılan tercihi

Uygulamada gelen taleplerin büyük çoğunluğu SARL veya tek ortaklı hâli olan SUARL üzerinden ilerliyor. Sermaye eşiği 24 Mart 2014 tarihli 2014-20 sayılı Kanun ile 1.000.000 XOF'tan 100.000 XOF'a indirildi; aynı düzenleme pay senetlerinin nominal değerini en az 5.000 XOF olarak belirledi. Ortak sayısı bir kişiyle sınırlanabiliyor, ortakların uyruğu konusunda kısıtlama bulunmuyor ve müdürün (gérant) Senegal'de ikamet etme zorunluluğu yok.

SA: Kurumsal ölçek ve düzenlemeye tabi sektörler

Anonim şirket, 10.000.000 XOF asgari sermaye gerektiriyor ve bankacılık, sigortacılık, mikrofinans gibi düzenlemeye tabi alanlarda çoğu zaman zorunlu yapı. Tek pay sahibiyle de kurulabiliyor; ancak yönetim kurulu ve belirli eşiklerin üzerinde bağımsız denetçi (commissaire aux comptes) atama yükümlülüğü devreye giriyor.

Şube (Succursale) ve temsilcilik ofisi

Yabancı bir şirket Senegal'de şube açabiliyor, ancak OHADA Tekdüzen Kanunu'nun 120. maddesi şubelerin kural olarak iki yıl içinde OHADA bölgesinde kurulu bir şirkete devredilmesini (filialisation) öngörüyor; süre uzatımı bakanlık kararıyla mümkün. Bu nedenle kalıcı faaliyet planlayan gruplar için doğrudan SARL veya SA kurmak genellikle daha isabetli oluyor. Ticari faaliyet yürütmeyecek, yalnızca pazar araştırması ve irtibat işlevi görecek yapılar için temsilcilik ofisi (bureau de représentation) seçeneği bulunuyor.

Senegal'de Şirket Kurma Adımları

Tescil işlemleri APIX bünyesindeki Şirket Kuruluş Bürosu (Bureau d'appui à la Création d'Entreprise – BCE) üzerinden tek pencereden yürütülüyor. Noter, ticaret sicili, vergi idaresi ve sosyal güvenlik kurumları aynı çatı altında temsil edildiği için evraklar tek dosyada işleniyor.

APIX tek pencere sisteminde adım adım süreç

Yalnızca RCCM ve NINEA aşaması, dosya eksiksizse 48–72 saat içinde sonuçlanabiliyor. Noter randevusu, sermaye blokajı ve sosyal güvenlik kayıtları dâhil edildiğinde gerçekçi toplam süre iki ilâ dört hafta aralığında oluşuyor. Yabancı ortakların pasaport ve imza sirküleri gibi belgelerinin apostil veya konsolosluk onayı gerektirmesi, takvimi uzatan en yaygın kalem.

RCCM ve NINEA Arasındaki Fark

Senegal'de sıkça karıştırılan iki numara var ve ikisi de kuruluşun tamamlanması için zorunlu. RCCM (Registre du Commerce et du Crédit Mobilier), şirketin ticaret siciline tescilini gösteren hukuki kimliktir; tüzel kişilik bu kayıtla doğar. NINEA (Numéro d'Identification National des Entreprises et des Associations) ise vergi idaresi nezdindeki mükellef numarasıdır; fatura kesmek, KDV beyan etmek ve kamu ihalelerine girmek için gereklidir.

Pratik sonuç şu: RCCM olmadan banka hesabı açılmıyor, NINEA olmadan yasal fatura düzenlenemiyor. İkisinin de aynı APIX dosyasında talep edilmesi, iki ayrı kuruma iki ayrı başvuru yapılmasına göre haftalar kazandırıyor.

Asgari Sermaye ve Şirket Kurma Maliyeti

Sermaye tutarının tamamının kuruluşta ödenmesi gerekmiyor; SARL'da nakdî sermayenin bir bölümü ana sözleşmede belirlenen takvime göre ödenebiliyor. Ancak banka ve kamu ihalesi süreçlerinde 100.000 XOF'luk sembolik sermaye pratikte yetersiz kalabiliyor. Faaliyet konusuna göre 1.000.000 – 5.000.000 XOF aralığında bir sermaye, kredi ve tedarikçi ilişkilerinde belirgin fark yaratıyor.

2025 tarihli Genel Vergi Kanunu reformu ile damga vergisinde uygulanan 100.000 XOF eşiği kaldırıldı ve %1 oranı genel hâle geldi. Bu nedenle güncel harç tutarlarının, dosya açılmadan önce DGID veya noter nezdinde teyit edilmesi gerekiyor.

Senegal Vergi Oranları ve Vergi Sistemi

Kurumlar vergisi ve asgari vergi nasıl işliyor?

Kurumlar vergisi oranı %30 ve Senegal kaynaklı kazanç üzerinden alınıyor. Zararla kapatan ya da hesaplanan vergisi düşük kalan şirketler için asgari vergi (impôt minimum forfaitaire) devreye giriyor: önceki yıl cirosunun %0,5'i, 5.000.000 XOF'u aşmamak üzere ödeniyor. Yatırım aşamasındaki ve henüz kâra geçmemiş şirketlerin nakit planlamasında bu kalemin ayrıca hesaplanması gerekiyor.

KDV, stopaj ve e-fatura zorunluluğu

Standart KDV oranı %18; konaklama ve turizm hizmetlerinde %10 uygulanıyor. Bankacılık, para transferi ve finansal aracılık işlemleri KDV yerine %17 oranındaki finansal işlemler vergisine tabi. Yurt dışından alınan hizmetler üzerindeki KDV, know-how devri gibi sınırlı istisnalar dışında indirim konusu yapılamıyor; bu, Senegal iştirakine hizmet faturalayan grup şirketleri için doğrudan maliyet yaratıyor.

2025 Maliye Kanunu ile elektronik faturalama kamu portalı üzerinden zorunlu hâle getirildi. Uyumsuzluk hâlinde faturalanan KDV'nin %25'i oranında, 5.000.000 XOF tavanlı ceza uygulanıyor. Yeni kurulan şirketlerin muhasebe altyapısını bu portalla uyumlu kurması gerekiyor.

Bordro yükleri: IPRES, CSS ve CFCE

İstihdam maliyetini hesaplarken üç kalem birlikte değerlendirilmeli: emeklilik kurumu IPRES'e işveren payı yaklaşık %8,4 ve çalışan payı %5,6; Sosyal Güvenlik Kasası'na (CSS) aile ödenekleri için yaklaşık %7; brüt ücretler üzerinden %3 oranında CFCE. Bu yükler, sosyal güvenlik muafiyeti tanınan serbest bölge rejimlerinde dahi ödenmeye devam ediyor.

Türkiye – Senegal Çifte Vergilendirme Anlaşması

Türkiye ile Senegal arasındaki Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması 14 Kasım 2015'te Antalya'da imzalandı. Anlaşmanın onaylanması 7466 sayılı Kanun ile uygun bulundu ve 2 Kasım 2023 tarihli, 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için tarafların iç mevzuatlarındaki işlemlerin tamamlandığını diplomatik yolla bildirmesi gerekiyor.

Pratik anlamı şu: Senegal'de kurulacak bir iştirakin Türkiye'ye yapacağı temettü, faiz ve gayrimaddi hak bedeli ödemelerinde uygulanacak stopaj oranları, anlaşmanın yürürlük durumuna göre değişebilir. Yapıyı kurgulamadan önce Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yürürlükteki anlaşmalar listesinden güncel durumun teyit edilmesi, sonradan düzeltilmesi zor bir maliyet farkını önlüyor.

Yatırım Teşvikleri, Yeni Yatırım Kanunu ve Serbest Bölgeler

2025 tarihli yeni Yatırım Kanunu

2025-16 sayılı Kanun, 2004 tarihli Yatırım Kanunu'nun yerini aldı ve teşvik mimarisini yeniden kurdu. Yeni düzenleme, teşvike açık sektörleri saymak yerine dışlanan sektörleri tanımlayan bir mantığa geçti; 15 milyon XOF'un üzerindeki yatırımlar için kayıt yükümlülüğü getirdi ve stratejik yatırımlar ile sosyal sorumluluk kriterlerini karşılayan yatırımlar için iki ayrı özel rejim tanımladı. Etik ve sosyal sorumluluk standartları da ilk kez teşvik şartları arasına alındı.

Özel Ekonomik Bölgeler (ZES)

2017-06 sayılı Kanun kapsamındaki Entegre Özel Ekonomik Bölgeler'de faaliyet gösteren onaylı şirketler, kurumlar vergisinde %50 indirimden yararlanıyor; bu da etkin oranı %15 seviyesine indiriyor. Bölgeye giren mallar gümrük vergilerinden muaf tutuluyor, ihracatta çıkış vergisi alınmıyor. Tescil harçları, işveren ücret vergileri ve emlak katkı payları için de muafiyetler tanınıyor. Onaylı şirketlere 25 yıllık, bir kez yenilenebilir uzun süreli arazi kiralama hakkı veriliyor. Faal bölgeler Diass (ZESID), Bargny-Sendou, Diamniadio (PIID) ve Sandiara (ZESIS) olarak sıralanıyor.

İhracat Serbest Bölge İşletmesi (EFE) statüsü

2004-06 sayılı Kanun ile düzenlenen EFE statüsü, üretiminin en az %80'ini ihraç eden işletmelere yönelik. Statü, gümrük ve vergi avantajları sağlıyor; ancak ayrı muhasebe tutma, dönemsel faaliyet raporlaması ve sosyal güvenlik yükümlülüklerini yerine getirme şartlarına bağlı. EFE ile ZES rejimlerinin avantajları örtüşmüyor; hangi rejimin daha avantajlı olduğu ihracat oranına, yatırım tutarına ve istihdam taahhüdüne göre değişiyor.

Teşvik başvurusu, yatırım kararı alınmadan önce yapılmalı. Faaliyete geçtikten sonra geriye dönük statü talebi, uygulamada çoğu zaman reddediliyor.

Senegal'de Kurumsal Banka Hesabı Açmak

Banka hesabı, tescil tamamlanmadan açılamıyor; sermaye blokajı için kullanılan geçici hesap ile faaliyet hesabı birbirinden ayrı işlemler. Bankalar tipik olarak RCCM belgesi, NINEA, noter onaylı ana sözleşme, müdürün kimlik ve ikamet belgeleri ile şirket merkezine ait adres teyidini istiyor. CBAO, Société Générale Sénégal, Ecobank ve Bank of Africa gibi kurumlar XOF'un yanında EUR ve USD hesap açabiliyor.

Süre, uyum incelemesinin derinliğine göre iki ilâ dört hafta arasında değişiyor. Nihai faydalanıcı yapısı çok katmanlıysa veya ortaklar arasında yüksek riskli ülke bağlantısı varsa süreç uzayabiliyor. Yerel banka hesabına ek olarak çok para birimli bir yapı kurmak isteyen gruplar için yurt dışında şirket kurmak ve banka hesabı açmak sürecindeki genel prensipler burada da geçerli.

Vergi sonrası kâr ve sermaye transferi, UEMOA döviz mevzuatına uygun belgelendirme yapıldığı sürece serbest. Transferde bankanın talep ettiği temel belge, ilgili döneme ait vergi beyannamesi ve kâr dağıtım kararı oluyor.

Yabancı Sahiplik, Yerel Müdür ve Çalışma İzni

Senegal, yabancı yatırımcı için sermaye tavanı uygulamıyor: SARL, SUARL, SA ve SAS yapılarında %100 yabancı sahiplik mümkün. Bankacılık, sigortacılık, telekomünikasyon, madencilik ve enerji gibi düzenlemeye tabi sektörlerde ön izin veya lisans gerekiyor; bu sektörlerde yerel ortaklık şartı sözleşmesel olarak gündeme gelebiliyor.

Müdürün Senegal vatandaşı veya mukimi olma zorunluluğu bulunmuyor. Buna karşılık şirketin Senegal'de gerçek bir kayıtlı merkezi (siège social) olması ve bu adresin kira sözleşmesi ya da tapu ile belgelenmesi gerekiyor. Sanal ofis çözümleri banka açılışında sorun çıkarabildiği için fiziki adres tercih ediliyor.

ECOWAS üyesi ülke vatandaşları çalışma izni olmaksızın istihdam edilebiliyor. Diğer uyruklar için İş Müfettişliği onaylı iş sözleşmesi ve yabancı kimlik kartı (carte d'identité d'étranger) süreci işletiliyor. Petrol ve gaz sektöründe yerel içerik mevzuatı, işgücünün belirli bir oranının Senegal vatandaşı olmasını şart koşuyor; bu oran proje sözleşmelerinde ayrıca müzakere ediliyor.

Yatırım İçin Öne Çıkan Sektörler

• Enerji ve petrol hizmetleri: Sangomar ve GTA projeleri çevresinde mühendislik, bakım ve tedarik hizmetleri.
• Lojistik ve depolama: Dakar Limanı ve Ndayane derin su limanı yatırımı üzerinden transit taşımacılık.
• Tarım ve gıda işleme: Yer fıstığı, susam, bahçe ürünleri ve balıkçılıkta katma değerli işleme.
• İnşaat ve altyapı: Diamniadio yeni şehir projesi, konut ve ulaşım altyapısı.
• Madencilik: Fosfat, zirkon, altın ve demir cevheri sahaları.
• Dijital hizmetler ve fintech: Mobil ödeme yaygınlığı yüksek; yazılım ve ödeme altyapısı talebi artıyor.

Batı Afrika'da tek ülkeyle sınırlı kalmak istemeyen yatırımcılar için Senegal, bölgesel bir merkez işlevi görüyor. Aynı bölgedeki en büyük ekonomiyle karşılaştırma yapmak isteyenler Nijerya'da şirket kurmak ve ticaret yapmak sürecini, Kuzey Afrika üzerinden Avrupa'ya yakınlığı önceliklendirenler ise Fas'ta şirket kurmak ve ticaret yapmak seçeneğini değerlendirebilir.

Kuruluş Sonrası Muhasebe ve Uyum Yükümlülükleri

Tescil, sürecin sonu değil başlangıcı. Senegal'de faaliyet gösteren şirketler SYSCOHADA muhasebe standardına göre defter tutuyor ve kayıtların Fransızca tutulması gerekiyor. Yıllık finansal tablolar, hesap döneminin kapanışını izleyen dönemde ticaret siciline ve vergi idaresine sunuluyor.

Belirli ciro, bilanço ve çalışan sayısı eşiklerini aşan SARL'lar ile anonim şirketlerde bağımsız denetçi (commissaire aux comptes) atanması zorunlu. KDV mükellefleri aylık beyanname veriyor; bordro bildirimleri IPRES ve CSS'e dönemsel olarak yapılıyor. Grup içi hizmet, kredi veya lisans ilişkisi kuran şirketlerde transfer fiyatlandırması dokümantasyonu, vergi incelemelerinde ilk istenen belgeler arasında yer alıyor.

Faaliyete son verilmesi hâlinde tasfiye kararı ticaret siciline tescil ediliyor, vergi ve sosyal güvenlik ilişiksizlik belgeleri alınıyor ve RCCM kaydı siliniyor. Bu süreç, kuruluştan belirgin biçimde daha uzun sürüyor.

World Company Setup ile Senegal'de Şirket Kurun

Senegal'de şirket kuruluşu; doğru tüzel kişilik seçimi, ana sözleşmenin faaliyet konusuna göre kaleme alınması, teşvik rejiminin yatırım kararından önce belirlenmesi ve banka uyum dosyasının eksiksiz hazırlanması ile hızlanan bir süreç. World Company Setup olarak şirket türü seçiminden APIX tescil dosyasına, NINEA kaydından kurumsal banka hesabı açılışına ve kuruluş sonrası muhasebe kurgusuna kadar sürecin tamamını yönetiyoruz.

Projenize özel maliyet ve takvim çalışması için hemen teklif alın ya da uzman ekibimizle doğrudan iletişime geçin.

Kaynakça

1. APIX – Senegal Yatırım ve Büyük İşler Ajansı, investinsenegal.com
2. PwC Worldwide Tax Summaries – Senegal (Kurumlar Vergisi ve Diğer Vergiler), taxsummaries.pwc.com
3. 2014-20 sayılı Kanun (24 Mart 2014) – SARL asgari sermayesinin belirlenmesi, vie-publique.sn
4. OHADA – Ticaret Şirketleri ve Ekonomik Çıkar Grupları Tekdüzen Kanunu (AUSCGIE), ohada.org
5. T.C. Gelir İdaresi Başkanlığı – Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları, gib.gov.tr

Bu sayfadaki vergi oranları, harçlar ve mevzuat referansları yayın tarihi itibarıyla kamuya açık resmî kaynaklardan derlenmiştir. Senegal'de mali mevzuat yıllık maliye kanunlarıyla değişebildiğinden, yatırım kararı öncesinde güncel durumun DGID ve APIX nezdinde teyit edilmesi önerilir.